Powietrze w Polsce. Czym oddychamy? Jaki mamy na to wpływ?

Polska znajduje się w czołówce krajów europejskich o najgorszej jakości powietrza. Jesteśmy czarną plamą na unijnej mapie. Wśród 10 najbardziej zanieczyszczonych miast 6 to miasta z Polski, pozostałe z Bułgarii.
zanieczyszczenie-powietrza-w-polsce

Co zanieczyszcza powietrze w Europie?

Poziom zanieczyszczenia powietrza różni się na różnych obszarach. Zanieczyszczenia uwalniane do atmosfery pochodzą z wielu różnych źródeł:
Rolnictwo. Około 90 % emisji amoniaku i 80 % emisji metanu pochodzi z działalności rolniczej.
Wytwarzanie energii. Około 60 % emisji tlenków siarki jest generowanych w ramach procesu wytwarzania i dystrybucji energii.
Źródła naturalne. Wiele zjawisk naturalnych takich jak erupcje wulkanów czy burze piaskowe przyczyniają się do uwalniania zanieczyszczeń powietrza do atmosfery.
Odpady. Metan jest generowany głównie przez składowiska, powstaje w ramach procesu wydobycia węgla oraz przesyłu gazu na duże odległości.
Transport. Ponad 40 % emisji tlenków azotu jest generowanych w sektorze transportu drogowego.
Spalanie paliw. Proces spalania paliw jest kluczowy w zanieczyszczeniu powietrza. Emisje takich zanieczyszczeń są generowane przez gospodarstwa domowe, sektor transportu drogowego oraz stanowią produkt uboczny wykorzystywania produkcji energii. Około połowę emisji PM i tlenku węgla generują przedsiębiorstwa, obiekty użyteczności publicznej i gospodarstwa domowe.

spaliny-zanieczyszczaja-powietrze

Co zatruwa polskie powietrze?

Głównymi trucicielami są stare samochody i złej jakości węgiel spalany w starych piecach do ogrzania domów. Warszawa boryka się ze spalinami samochodowymi a Kraków z kominów.
W stolicy około 60 % smogu pochodzi z transportu. W 2013 r. przy stołecznej al. Niepodległości poziom pyłu zawieszonego PM10 był aż przez 75 dni w roku wyższy niż dopuszczalna norma. To o wiele dłużej niż w stacjach badawczych zlokalizowanych na osiedlach mieszkaniowych. Według dr. Tadeusza Kopty z Politechniki Krakowskiej samochody są największym źródłem skażenia środowiska, obciążając je ponad 15 tys. związków chemicznych. Są odpowiedzialne co prawda tylko za 10-25 proc. pyłów zawieszonych, za to aż za 80 proc. tlenku węgla i 50 proc. substancji chemicznych pochodzenia organicznego. Szkodliwy jest także dwutlenek azotu, który powoduje między innymi kwaśne deszcze.

W naszym powietrzu 80 % silnie szkodliwego i rakotwórczego benzo(a)pirenu bierze się z dziesiątek tysięcy kominów umieszczonych na dachach naszych domów. Podłożem tego niebezpiecznego związku jest niskiej jakości węgiel oraz przestarzałe piece zasypowe, które mają niską sprawność i przyczyniają się do zanieczyszczenia powietrza wyżej wymienonym benzo(a)pirenem i pyłami zawieszonymi.

Mało kto wie, że mieszkaniec Krakowa wdychając lokalne powietrze przyjmuje rocznie ilość bezno(a)pirenu odpowiadającą wypaleniu około 2000 papierosów. Dla porównania przekładając ilość wdychanego bezno(a)pirenu na papierosy:

mieszkaniec Londynu wdycha 25 papierosów na rok,

mieszkaniec Wiednia 160 papierosów na rok,

A mieszkaniec Krakowa 2000 papierosów na rok!

13998386_sKraków to nie jedyne miasto Małopolski, które ma problemy z zanieczyszczeniem powietrza. Normy dla benzo[a]pirenu są przekroczone w Suchej Beskidzkiej dziewiętnastokrotnie,w Bochni – jedenastokrotnie, a w Nowym Sączu – dziesięciokrotnie .

Niestety udział węgla w ogrzewaniu budynków jednorodzinnych wciąż rośnie. Niemal 70 % domów w Polsce jest ogrzewanych węglem. Wzrastająca popularność węgla jest spowodowana atrakcyjnością cenową tego paliwa i zwiększającą się konkurencją międzynarodową – polski węgiel na rynku detalicznym przegrywa z tanim węglem rosyjskim.
Co gorsze wśród kotłów węglowych zainstalowanych w domach jednorodzinnych zdecydowanie dominują kotły zasypowe (88%), charakteryzujące się bardzo wysoką emisją zanieczyszczeń pyłowych i niską sprawnością.

Jak podaje IEŚ każdego roku 140 tyś. Pozaklasowych kotłów trafia do polskich domów, co na wiele lat blokuje możliwość poprawy jakości powietrza.
Od 2004 r. w Polsce nie ma żadnych norm jakościowych tego, co można sprzedawać jako opał w składach węgla, w efekcie do sprzedaży trafia muł węglowy – najgorsze możliwe paliwo: najtańsze przy kupnie, niskoenergetyczne i zapylone.

Jaki wpływ ma zanieczyszczone powietrze na zdrowie Polaków?

Oddychanie tak zanieczyszczonym powietrzem prowadzi do licznych negatywnych skutków zdrowotnych:
nowotworów, astmy, zawałów serca, udarów mózgu,przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, schorzeń układu oddechowego oraz układu krwionośnego. Każdego roku z powodu nadmiernego zapylenia powietrza w Krakowie przedwcześnie umiera około 400 osób. Krakowskie dzieci chorują na astmę 3 razy częściej niż ich rówieśnicy z czystszych regionów kraju. (Dbane według Instytutu Ekonomii Środowiska)

Czym jeszcze zanieczyszczamy powietrze w domach?

W domach, miejscach pracy, szkołach czy sklepach spędzamy większą część dnia. Jak się okazuje dużo elementów w pomieszczeniach zanieczyszcza powietrze prowadząc do problemów ze zdrowiem.
Dym tytoniowy. Narażenie na jego oddziaływanie może przyczynić się do pogłębienia problemów z układem oddechowym, działać drażniąco na oczy i wywołać bóle głowy, ataki kaszlu, bóle garłda i raka płuc.
Alergeny. Pyłki mogą wpłynąc na problemy z układem oddechowym, ataki kaszlu, uczucie ucisku w klatce piersiowej, wysypkę i podrażneinie oczu.
Wilgoć. W wiglotnych pomieszczeniach mogą rozwijać się setki gatunków bakterii, grzybów i pleśni.
Chemikalia. Niektóre szkodliwe, syntetyczne chemikalia wykorzystywane w preparatach do czyszczenia, ale także przy produkcji dywanów i mebli mogą powodować uszkodzenia wątroby, nerek i układu nerwowego.
Radon. Wdychanie tego promieniotwórczego gazu może powodować uszkodzenie płuc i wywołać raka płuc.

Jak możemy wpłynąć na polepszenie sytuacji?

Czas na zmiany! Obecnie Komisja Unii Europejskiej prowadzi przeciw Polsce postępowanie o notoryczne naruszenia norm jakości powietrza, który może skończyć się karą finansową kosztującą nas setki milionów złotych rocznie. Nowe ustawy, uświadamianie społeczeństwa mogą przyczynić się do polepszenia jakości powietrza. Co można zrobić?

powietrze-w-polsceWymienić stare piece i ogrzewanie węglem na inne ekologiczne rozwiązania, które także są atrakcyjne finansowo na przykład ogrzewanie domu ekogroszkiem albo peletami.
Na poziomie ustawowym należałoby wyelminować ze sprzedaży detalicznej węgla złej jakości i dopuścić do sprzedaży wyłącznie kotły węglowe spełniające najsurowsze normy emisji.
Ocieplać domy. Dodatkowe izolacje domów przyczyniłyby się do mniejszego zużycia gazu i węgla a co za tym idzię w większej skali poprawiłoby bezpieczeństwo energetyczne kraju i czystsze powietrze.
Uświadamiać inwestorów i architektów, że największą oszczędność energii uzyskuje się na etapie projektowania i budowania

W naszych domach możemy wymienić chemiczne środki czystości na naturalne na przykład sodę oczyszczoną i ocet.

Częściej korzystać z miejskich środków transportu i rowerów. Ogólnoeuropejskim hasłem stał się transport zrównoważony – taki, która uwzględnia także wpływ na środowisko. Mówi się o powrocie do kolei, tramwajów, autobusów, a także o promocji roweru i ruchu pieszego.

W ramach przepisów, miasta mogłyby ograniczać ruchu samochodów w centrach miastach, szczególnie, tych starych niespełniających norm.

Konieczna termomodernizacja

w Polsce użytkowanych jest około 5 mln domów jednorodzinnych,które zamieszkiwane są przez ponad połowę obywateli kraju. Ponad połowa wszystkich budynków wzniesiona została jednak w okresie realnego socjalizmu, a niemal co czwarty przed II wojną światową,praktycznie wszystkie wymagają termomodernizacji, która przyczyniłaby się do mniejszego zużycia energii do ogrzania tych domów, a więc i do poprawy lokalnego powietrza.

Głównym źródłem środków na przedsięwzięcia termomodernizacyjne są własne zasoby finansowe. Można jednak również wyróżnić sporą grupę respondentów (19%), którzy w realizacji inwestycji posiłkowali się kredytem. Co dziesiąty badany wskazał dotację.